EU ETS uitgelegd: wat emissiehandel betekent voor je installatie

Het EU ETS (EU Emissions Trading System) is het Europese emissiehandelssysteem. Grote industriële installaties, elektriciteitscentrales, luchtvaart en zeevaart moeten voor elke ton CO2-equivalent die ze uitstoten één emissierecht inleveren. Het totale aantal beschikbare rechten daalt elk jaar. Een deel van de rechten krijgen bedrijven gratis, de rest wordt geveild en verhandeld.

Het systeem bestaat sinds 2005 en is het belangrijkste instrument van de EU om de uitstoot van de zware industrie te verlagen. In Vlaanderen vallen iets minder dan 200 vaste installaties onder het EU ETS. Het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap (VEKA) is de bevoegde autoriteit.

Vergelijk het met een parking met een vast aantal plaatsen, dat elk jaar kleiner wordt. Elk emissierecht is één parkeerplaats voor één ton CO2. Een bedrijf dat minder uitstoot dan het rechten heeft, kan het overschot verkopen. Een bedrijf dat meer uitstoot, moet bijkopen. Omdat het aantal plaatsen daalt, stijgt de druk om de uitstoot echt te verminderen. Dat principe heet cap-and-trade.

Om te vermijden dat productie naar landen met een minder streng klimaatbeleid verhuist, krijgen installaties in sectoren met dat risico een deel van hun rechten gratis. Die gratis toewijzing gebeurt op basis van benchmarks: de uitstoot van de meest efficiënte installaties in de sector. Wie efficiënter werkt dan de benchmark, houdt rechten over.

De activiteiten staan in bijlage I van de ETS-richtlijn (2003/87/EG). Het gaat onder meer om verbrandingsinstallaties met een totaal nominaal thermisch ingangsvermogen van meer dan 20 MW, raffinaderijen en de productie van staal, cement, kalk, glas, keramiek, papier en chemische producten. Elke ETS-installatie heeft een broeikasgasvergunning nodig.

Wie op 30 september te weinig rechten heeft ingeleverd, krijgt een boete van 100 euro per ontbrekend emissierecht, jaarlijks geïndexeerd. Die boete ontslaat je niet van de plicht: de ontbrekende rechten moet je alsnog inleveren.

Installaties met gratis toewijzing hebben een extra spoor. Ze dienen per toewijzingsperiode een baselinerapport in met hun historische activiteitsniveaus, op basis van een goedgekeurd plan voor de monitoringmethodiek. Daarnaast rapporteren ze elk jaar hun activiteitsniveaus in een geverifieerd ALC-rapport, in Vlaanderen ook uiterlijk 14 maart. Wijzigt je productie sterk, dan kan dat je toewijzing beïnvloeden. Goede data uit je monitoring maken hier het verschil.

CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) legt een CO2-prijs op de import van onder meer cement, ijzer en staal, aluminium, kunstmest, waterstof en elektriciteit. Zo betalen buitenlandse producenten dezelfde prijs als Europese bedrijven onder het ETS. Tegelijk verdwijnen de gratis emissierechten in die sectoren stap voor stap. Voor ETS-installaties in die sectoren betekent dat: elk jaar een groter deel van de uitstoot zelf betalen.

ETS2 is een apart systeem voor de brandstoffen die gebruikt worden in gebouwen en wegtransport, zoals aardgas, stookolie, diesel en benzine. De verplichting ligt bij de brandstofleveranciers, niet bij de eindgebruiker. De regels voor monitoring, rapportering en verificatie gelden al sinds 2025. Het prijsmechanisme start na het uitstel in 2028. De leveranciers zullen die kost doorrekenen, dus ook bedrijven buiten het klassieke ETS gaan het voelen in hun brandstofprijs.

Emaze stelt monitoringsplannen op en werkt ze bij, maakt het jaarlijkse emissieverslag klaar voor verificatie en begeleidt het plan voor de monitoringmethodiek en het baselinerapport. Zo haal je de deadlines met cijfers die de verificatie doorstaan.

Daarnaast kijken we verder dan de rapportering. Elke ton CO2 die je bespaart, is een emissierecht dat je niet hoeft te kopen. Via energiemanagement en energiemonitoring zoeken we die besparingen. Voor VER-bedrijven stemmen we de ETS-rapportering af op de energiebeleidsovereenkomst (EBO3), zodat beide dossiers dezelfde cijfers gebruiken.

Of wil je weten wat de afbouw van gratis rechten voor je installatie betekent? Plan een vrijblijvend gesprek met Emaze.